Κρίμα…

Βαγγέλης Γιακουμάκης

Κρίμα είναι να χάνεται μια ζωή, ειδικά αυτή ενός νέου ανθρώπου. Ακόμα περισσότερο, όταν πρόκειται για αυτοκτονία. Στην εποχή της κρίσης έχουμε συνδέσει την αυτοκτονία με την απόγνωση ανθρώπων που βρίσκονται σε οικονομικό αδιέξοδο. Οι νέοι, όμως, φεύγουν. Αναζητούν την τύχη τους αλλού. Και υπάρχει πάντα η ελπίδα ότι θα γυρίσουν. Όχι όμως ο Βαγγέλης.

Κρίμα είναι και για τους γονείς. Δεν υπάρχει τρόπος να παρηγορηθεί ένας γονιός που χάνει το παιδί του, τη στιγμή μάλιστα που αυτό θα ξεκινούσε τη δική του ζωή. Δεν υπάρχουν λόγια ικανά να γεμίσουν ένα τέτοιο κενό. Δεν υπάρχει τρόπος να φανταστεί κανείς τέτοιον εφιάλτη. Κι όμως, υπάρχουν άνθρωποι που το εύχονται αυτό σε άλλους ανθρώπους.

Κρίμα για την οικογένεια και τους φίλους. Πολλοί από αυτούς θα νιώθουν ότι έπρεπε να είχαν πει ή να είχαν κάνει κάτι παραπάνω για να προλάβουν το κακό. Για ορισμένους ίσως και να ισχύει. Κανείς δεν μπορεί να το πει με σιγουριά. Και αυτό είναι το χειρότερο βάρος.

Κρίμα είναι να εξαπλώνονται φαινόμενα στα σχολεία, τα οποία τα βλέπαμε παλιά μόνο σε αμερικάνικες ταινίες: συμμορίες, ληστείες και «σχολικός εκφοβισμός», όπως αποδίδεται το bullying. Τα παιδιά είναι παιδιά και αντιδρούν συχνά σαν αγέλη. Αυτός που ξεχωρίζει, αυτός που φαίνεται αδύναμος γίνεται στόχος πειραγμάτων και κοροϊδίας. Ξεχωρίζοντας τον διαφορετικό, η ομάδα συσφίγγει τους δεσμούς της, τα μέλη της επιβεβαιώνουν τα κοινά τους στοιχεία. Αυτό είναι κάτι το οποίο τα παιδιά έκαναν παντού και πάντα, δεν είναι κάτι νέο ή κάτι καλό, αλλά είναι ένας έμφυτος κοινωνικός μηχανισμός, όχι bullying. Το bullying είναι ένα βήμα παραπάνω, πιο στοχευμένο και πιο βάρβαρο. Θα κάνω μια παρένθεση εδώ.

Βλέποντας ταινίες και ρεπορτάζ που αναφέρονταν έμμεσα ή άμεσα στο bullying, είχα αναρωτηθεί πολλές φορές γιατί στις ΗΠΑ αυτό φαίνεται σαν άλυτο πρόβλημα εδώ και δεκαετίες. Εκεί όπου το ζήτημα της προστασίας των παιδιών αντιμετωπίζεται σοβαρά και όπου οι κοινωνικές υπηρεσίες έχουν δικαίωμα ακόμα και να σου πάρουν το παιδί, αν αποδειχθεί ότι το κακομεταχειρίζεσαι. Η μόνη λογική εξήγηση ήρθε, όταν διάβασα την περιβόητη ομιλία που αποδίδεται στον Bill Gates, που απευθυνόμενος υποτίθεται στα παιδιά ενός σχολείου τους έδωσε 11 κανόνες που δε διδάσκονται στην τάξη. Το συγκεκριμένο ανέκδοτο είναι απλώς μια φήμη. Στην πραγματικότητα οι κανόνες αυτοί προέρχονται από το βιβλίο κάποιου Charles Sykes που τιτλοφορείται «Η Αποβλάκωση των Παιδιών μας». Ο τελευταίος κανόνας λέει: «να είστε καλοί με τους «φύτουλες», γιατί κατά πάσα πιθανότητα ένας από αυτούς θα είναι τελικά το αφεντικό σας».

Οι φύτουλες, οι σπασίκλες ή (αμερικανιστί) οι nerds, είναι αυτοί οι οποίοι συνήθως γίνονται στόχοι κακομεταχείρισης από τα πιο εύσωμα, πιο κοινωνικά, αλλά όχι τόσο μελετηρά παιδιά. Πέρα από τα παιδιά οικογενειών με ιδιαιτερότητες, κάποια τα οποία έχουν ένα πρόβλημα, μια αναπηρία ή κάποιο άλλο εξωτερικό χαρακτηριστικό που τα κάνει να ξεχωρίζουν, οι συνηθέστεροι στόχοι του bullying είναι τα παιδιά που είναι εξυπνότερα, αλλά όχι κοινωνικά. Αντίθετα, τα «δημοφιλή» παιδιά είναι αυτά τα οποία είναι πιο εμφανίσιμα, οι αθλητές, οι μαζορέτες. Όλα τα υπόλοιπα παιδιά τους έχουν σαν πρότυπα και προσπαθούν να τους μοιάσουν.

Ωστόσο, αν τα «δημοφιλή» παιδιά δεν πετύχουν μετά το σχολείο να μπουν σε κάποια επαγγελματική ομάδα, ή να ακολουθήσουν κάποιο επάγγελμα που εκμεταλλεύεται την εμφάνισή τους, τότε οι ακαδημαϊκές και επαγγελματικές προοπτικές τους συνήθως είναι περιορισμένες. Από την άλλη, οι φύτουλες συνήθως διαπρέπουν στα πανεπιστήμια και συχνά γίνονται στελέχη, δικηγόροι, πολιτικοί ή επιχειρηματίες. Οι υπόλοιποι πέφτουν κάπου στο ενδιάμεσο.

Το bullying, λοιπόν, έχει δύο παρενέργειες: από τη μία ενισχύει στα παιδιά την ιδέα ότι πρέπει να μην ξεχωρίζουν από την ομάδα, να ακολουθούν τα πρότυπα του «ωραίου και της ωραίας» της τάξης και να εμπεδώσουν έτσι την ιδέα της «χρυσής μετριότητας». Από την άλλη, στα παιδιά που έχουν περισσότερες επαγγελματικές προοπτικές και πιθανότητες να διαπρέψουν, καλλιεργείται η αντικοινωνικότητα και η περιφρόνηση για τη μάζα.

Κομφορμισμός, ρηχότητα και έλλειψη κριτικής σκέψης από τη μία. Ελιτισμός, κόμπλεξ και εμπάθεια από την άλλη. Η πλειοψηφία μαθαίνει να ακολουθεί χωρίς να αμφισβητεί και η ελίτ να ηγείται χωρίς οίκτο. Η τέλεια κρεατομηχανή.

Κάπου εκεί άρχισα να συνειδητοποιώ ότι τελικά οι «παρενέργειες» αυτές ενδεχομένως να είναι τόσο ωφέλιμες για το σύστημα, ώστε να γίνονται αυτοσκοπός. Όλα αυτά, βέβαια, στις ΗΠΑ. Στην Ελλάδα τα πράγματα δεν είναι τόσο δομημένα σε κανένα επίπεδο. Εδώ νομίζω ότι ισχύει απλά η λογική του «έλα μωρέ, παιδιά είναι».

Παιδί ήταν και ο Βαγγέλης, όμως. Νεαρός άντρας, έστω. Από την Κρήτη, όπου ο άντρας πρέπει να είναι λεβέντης. Ο Βαγγέλης ίσως δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις που έχουν στο μυαλό τους κάποιοι συντοπίτες του. Ίσως να ήταν πιο συνεσταλμένος απ’ όσο «πρέπει». Ίσως και να ήταν γκέι. Καμία σημασία δεν έχει αυτό. Σημασία έχει ότι ξεχώριζε με τον «λάθος» τρόπο. Σημασία έχει ότι κάποιοι πίστευαν ότι υπήρχε κάτι «λάθος» σε αυτόν.

Κρίμα και για αυτά τα παιδιά. Μπορεί να σας ξενίζει αυτό, αλλά είναι η άβολη αλήθεια. Είναι κρίμα και για αυτούς που υπέβαλλαν τον Βαγγέλη σε αυτά τα βασανιστήρια, γιατί μέσα στο μυαλό τους αυτό επιβεβαίωνε τη δική τους ανωτερότητα. Τα παιδιά που εξασκούν το bullying, οι «νταήδες» που λέμε εδώ καμιά φορά, είναι σχεδόν πάντοτε και οι ίδιοι θύματα ενδοοικογενειακής βίας και καταπίεσης. Ο πατέρας που «εντυπώνει» με το ζωνάρι στο γιό του την ιδέα του άντρα του σκληρού που δεν κλαίει και που, Θεός φυλάξοι, δεν είναι με τίποτα γκέι, διαπράττει ένα έγκλημα που είναι, πιθανόν, κληρονομικό. Το ίδιο ενδεχομένως δίδαξε και ο δικός του πατέρας σε αυτόν, με τον ίδιο «παιδαγωγικό» τρόπο. Ο φαύλος κύκλος της βίας πρέπει κάποτε να σπάσει.

Ο δράστης του bullying μισεί, καταρχήν, τον εαυτό του. Ο στόχος του συχνά αντιπροσωπεύει τα χαρακτηριστικά που αναγνωρίζει ο ίδιος πάνω του σαν αδυναμίες. Δέρνοντας  τον αδύναμο, ο δράστης νιώθει δυνατός. Βασανίζοντας τον φοβισμένο, απωθεί το δικό του φόβο. Διαπομπεύοντας τον ομοφυλόφιλο, ο νταής μπορεί να κρύβει την δική του καταπιεσμένη φύση, η οποία του έχουν μάθει πως είναι ό,τι το χειρότερο πάνω στη Γη. Όσο δύσκολο και αν είναι να  το δεχτούμε, ο θύτης είναι και αυτός ένα θύμα. Κανένα παιδί δε γεννιέται έχοντας το μίσος μέσα του.

Στην περίπτωση νεαρών ενηλίκων, όπως οι συμφοιτητές του Βαγγέλη, η ζημιά έχει ήδη γίνει και είναι δύσκολο να επανορθωθεί. Στις ηλικίες αυτές επιβάλλεται  η ποινικοποίηση του bullying και σε δεύτερο βαθμό η προσπάθεια αναμόρφωσης. Στα σχολεία, όμως, πρέπει να προέχει η πρόληψη και η έγκαιρη αντιμετώπιση του φαινομένου. Στο κάτω-κάτω μιλάμε όντως για παιδιά, τα οποία δεν έχουν πλήρη συναίσθηση των πράξεών τους και έχουν περισσότερες πιθανότητες να καταλάβουν και να αλλάξουν.

Το μεγαλύτερο κρίμα, όμως, είναι για εκείνους που εξαπολύουν το ίδιο μίσος εναντίον αυτών που διαπράττουν το bullying. Και αυτό επειδή μιλάμε για ανθρώπους που έχουν ευαισθησίες και κάποια λογική, τα οποία πνίγονται μέσα στην οργή. Αν το bullying, το μίσος και η βία είναι ασθένειες (και κατά κάποιον τρόπο είναι), τότε είναι προφανές ότι δε βοηθάμε κανέναν νοσώντας και οι ίδιοι.

Αν τα θεωρείτε όλα αυτά υπερβολικά, ίσως να μην έχει πέσει  στην αντίληψή σας μια αισχρή ανάρτηση στο blog «to-fresko», στην οποία κάποιος αχαρακτήριστος έβαλε μια φωτογραφία του Βαγγέλη Γιακουμάκη με τίτλο «ΚΑΛΟ ΨΟΦΟ ΒΑΓΓΕΛΑΚΗ!» και μια προσβλητική λεζάντα από κάτω. Το χειρότερο, όμως, είναι τα σχόλια. Πέρα από τις λίγες φωνές λογικής που προφανώς καταλογούσαν αυτά που πρέπει σε μια ανάρτηση αυτού του είδους, τα υπόλοιπα σχόλια, υπέρ και κατά, είναι μια πραγματική γκαλερί παραληρηματικού μίσους. Από προσωπικές ευχές για καρκίνο σε όποιον αγαπάει ο δημιουργός της ανάρτησης (λες και φταίνε όλοι οι γύρω του) μέχρι αναθέματα σε ολόκληρη την Κρήτη που είναι «η ντροπή της Ελλάδας». Αν αντέχετε, σας προκαλώ να ρίξετε μια ματιά εδώ.

Η ίδια δεινή κοινωνικοοικονομική κατάσταση,  η οποία διογκώνει φαινόμενα όπως το bullying και ο ρατσισμός έχει γεμίσει με τέτοια οργή τους ανθρώπους που είναι δύσκολο πλέον να ξεχωρίσεις ποιος είναι ο δράστης και ποιος ο πολέμιός του. Όταν διακατέχονται όλοι από το ίδιο μίσος, παύει πια να έχει σημασία ποιος έχει δίκιο. Είναι σαν δυο σκυλιά που προσπαθεί το ένα να πιάσει το λαρύγγι του άλλου. Και σε αυτές τις περιπτώσεις υπερισχύει συνήθως το πιο δυνατό.

Κρίμα. Γιατί το μίσος και η βία δεν αντιμετωπίζονται με περισσότερο μίσος και βία. Και δεν είναι αυτός ο τρόπος για να αποτρέψουμε μια ακόμα τραγωδία σαν αυτή του Βαγγέλη.

Μουσικό Διάλειμμα #59

Advertisements

One comment on “Κρίμα…

  1. Ο/Η Thanasis Papakonstantinou λέει:

    Ευχομε να το διαβασουν αυτοι που τα ξερουν
    ολα.Αλλα δεν εχουν (καμια ευθηνη).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s