Το Τείχος

Berlin-Wall-piece

Το 1989, πριν από 30 χρόνια σχεδόν -μία ολόκληρη γενιά- κατεδαφίστηκε το Τείχος του Βερολίνου. Ήταν το συμβολικό τέλος μιας μακράς περιόδου ειρήνης, η οποία είχε βασιστεί στον τρόμο. Σήμερα το Τείχος κοσμεί εκατοντάδες χιλιάδες σπίτια σαν σουβενίρ, μικρά κομμάτια Ιστορίας σαν τρόπαια ενός γιγάντιου κτήνους που επιτέλους νικήθηκε. Λογικό να κρατάμε κάτι τέτοιο σαν ανάμνηση, καθώς η σκέψη ότι μπορεί να νικηθεί ένα τόσο τρομακτικό θηρίο μάς γεμίζει με αισιοδοξία. Και η αλήθεια είναι ότι ο κόσμος φαινόταν έτοιμος για μια νέα εποχή πραγματικής ειρήνης και αλληλοκατανόησης το 1989.

Ωστόσο το Τείχος είναι μια ιδέα και οι ιδέες, όπως γνωρίζουμε, δεν πεθαίνουν εύκολα. Είτε είναι καλές, είτε είναι κακές.

Η ιδέα αυτή μπορούμε να φανταστούμε πως είναι η ασφάλεια. Ένα τείχος, εξάλλου, έχει σκοπό να μας προστατεύει από τους κινδύνους του κόσμου έξω από αυτό. Ωστόσο η ασφάλεια είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος. Το έναυσμα πίσω από ένα τείχος είναι ο φόβος, καθώς η ασφάλεια ως έννοια δεν υφίσταται χωρίς αυτόν.

Ο φόβος του εχθρού, ο φόβος του διαφορετικού, ο φόβος του αγνώστου. Ο φόβος ως ένστικτο υπάρχει για να μας προστατεύει από τους κινδύνους, έχει όμως ένα σημαντικό μειονέκτημα: εξισώνει απόλυτα τις τρεις αυτές έννοιες. Τον εχθρό, το διαφορετικό και το άγνωστο.

Και όταν οτιδήποτε ξένο και διαφορετικό από εμάς γίνεται ο εχθρός και η απάντησή μας σε αυτό είναι να κρυφτούμε πίσω από ένα τείχος, τότε χάνουμε αυτομάτως τη δυνατότητα να το γνωρίσουμε. Στο σημείο αυτό δεν έχει πλέον σημασία αν οτιδήποτε εκτός του τείχους είναι όντως επικίνδυνο ή όχι: ό,τι βρίσκεται «εκεί έξω» είναι εχθρικό.

Το τείχος μπορεί να μας προστατεύει, αλλά ταυτόχρονα μας φυλακίζει. Ακόμα και ο ίδιος ο διαχωρισμός του «έξω» από το «μέσα» είναι ανύπαρκτος χωρίς ένα τείχος. Στην πράξη παίρνουμε κάτι το οποίο ήταν άλλοτε ανοιχτό και ελεύθερο και το περικυκλώνουμε με μια μάζα από μπετόν και τούβλα, κλεινόμαστε μέσα του για να είμαστε ασφαλείς και χάνουμε αμέσως την επαφή μας με ό,τι βρίσκεται εκτός.

Οι εκάστοτε κρατούντες αγαπούν τα τείχη, καθώς αποτελούν ένα έμπρακτο δείγμα της αφοσίωσής τους στην προστασία του συνόλου, αλλά κυρίως ένα θαυμάσιο μέσο ελέγχου. Το Τείχος του Βερολίνου ονομαζόταν Antifaschistischer Schutzwall, δηλαδή Αντι-Φασιστικό Οχύρωμα Προστασίας. Το υπονοούμενο ήταν πως το Δυτικό Βερολίνο ήταν καταφύγιο φασιστών του Β’ Παγκοσμίου υπό την προστασία του ΝΑΤΟ.

Όχι πώς η ακραία κομουνιστοφοβία και ο μακαρθισμός αποτελούσαν υπόδειγμα δημοκρατίας, κάθε άλλο, αλλά στην πραγματικότητα η δικτατορία του προλεταριάτου και ειδικά το καθεστώς κατοχής που επικρατούσε στις χώρες του Ανατολικού Μπλοκ προσέγγιζε πολύ περισσότερο ένα ολοκληρωτικό καθεστώς απ’ ότι η ομολογουμένως ρατσιστική, ελαττωματική δημοκρατία της Δύσης.

Αυτό δεν είχε σημασία, ωστόσο. Σημασία είχε ότι πριν από την ανέγερση του Τείχους 3,5 εκατομμύρια είχαν περάσει στη Δυτική Γερμανία, ενώ έπειτα από αυτή 100.000 άτομα επιχείρησαν να δραπετεύσουν, αλλά μόλις 5.000 τα κατάφεραν ως το 1989.

Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς, λοιπόν, ποιος ήταν ο σκοπός ύπαρξης του Τείχους. Δεν ήταν ούτε η προστασία από το φασισμό, ούτε η ασφάλεια, αλλά η κράτηση του πληθυσμού δια της βίας σε μια χώρα όπου δεν ήθελαν να ζουν. Η πτώση του άρα ήταν νομοτελειακή. Όπως ήταν και η κατάρρευση ολόκληρου  του Ανατολικού Μπλοκ.

Χτίστηκαν κι άλλα τείχη μετά το ’89, με πιο χαρακτηριστικό εκείνο του Ισραήλ. Ωστόσο στην πλειοψηφία τους τα τείχη που ανεγείρουν πλέον οι κρατούντες είναι νομικά και ιδεολογικά, όχι πραγματικά. Η πτώση του Ανατολικού Μπλοκ έκανε αναγκαία την εμφάνιση ενός νέου εχθρού και αυτός δεν άργησε να πάρει σάρκα και οστά στην αυγή της νέας χιλιετηρίδας.

Η τρομοκρατία δεν ανακόπτεται με τσιμεντένια τείχη, κι έτσι χρειάστηκε η ανέγερση νέων, ιδεολογικών τειχών που θα διαχώριζαν για πάντα τη χριστιανική Δύση από τη μουσουλμανική Ανατολή, το Διαφωτισμό από τον Φονταμενταλισμό, τον πολιτισμό από τον σκοταδισμό.

Έτσι, εύκολα και βολικά, το γκρίζο έγινε ξανά ασπρόμαυρο και δόθηκε το ελεύθερο στη Δύση να ισοπεδώσει χώρες και καθεστώτα για την «ασφάλεια και την ελευθερία», αφήνοντας πίσω συντρίμμια τα οποία το μόνο που θα μπορούσαν να γεννήσουν είναι ο φανατισμός, το μίσος και η δίψα για εκδίκηση.

Τα πραγματικά τείχη ήρθαν ξανά στο προσκήνιο με την προεκλογική εκστρατεία του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος διατυμπάνιζε ότι το ανέφικτο πρακτικά και οικονομικά τείχος στα σύνορα με το Μεξικό θα έλυνε το μεγάλο πρόβλημα των ΗΠΑ, το οποίο είναι κατά τα λεγόμενά του οι παράνομοι μετανάστες.

Δεν έχει σημασία αν θα κτιστεί το τείχος ή όχι. Σημασία έχει ότι με την ιδέα και μόνο στοχοποιείται ο εχθρός, γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ των δικών μας, καλών ανθρώπων και των κακών που βρίσκονται στην άλλη πλευρά. Μεταξύ των πολιτισμένων και των μαυριδερών, άπλυτων που θέλουν τα αγαθά μας.

Τι κι αν τα «αγαθά» αυτά έχουν εξανεμιστεί εδώ και χρόνια και τελικά το μόνο που μας μένει είναι ο διαχωρισμός μεταξύ μας: εμείς είμαστε καλύτεροι από αυτούς, αυτοί δεν έχουν τείχος. Ο καλύτερος τρόπος για να μην διαμαρτυρηθείς, όταν λίγο-λίγο χάνεις όλα όσα θεωρούσες αυτονόητα, είναι η απειλή ότι θα τα χάσεις όλα, ότι θα στα πάρει «ο ξένος».

Αφορμή για να βγάλω το ιστολόγιό μου από τη ναφθαλίνη ήταν ένα εξαιρετικό τραγούδι, το οποίο ανακάλυψα πριν από αρκετό καιρό και το οποίο γυρίζει από τότε στο μυαλό μου. Είναι προγενέστερο από τον Τραμπ, καθώς είχε γραφτεί από την Anais Mitchell για το concept album Hadestown του 2010, ωστόσο αφού αυτός ξεκίνησε την προεκλογική του εκστρατεία και άρχισε να διαλαλεί την πρόθεσή του να χτίσει το τείχος του, ξαφνικά έγινε φοβερά επίκαιρο.

Στην πραγματικότητα, όμως, δεν παύει ποτέ να είναι επίκαιρο.

Το σκηνικό είναι μια σύγχρονη μεταφορά του κλασικού μύθου του Ορφέα και της Ευρυδίκης. Ο Ορφέας ταξιδεύει στον κάτω κόσμο για να σώσει τη γυναίκα του, η οποία κατοικεί στην Hadestown, την υπόγεια βιομηχανική πόλη του Άδη. Η πόλη προστατεύεται από ένα τείχος, το οποίο ο Άδης πείθει τους κατοίκους να χτίζουν με τα χέρια τους για να προστατευτούν από τη φτώχεια.

Ωστόσο, το έργο δεν ολοκληρώνεται ποτέ, ο «πόλεμος» κατά  της φτώχειας είναι αέναος και έτσι οι κάτοικοι της Hadestown άθελά τους φυλακίζουν τον εαυτό τους και αγνοούν το γεγονός ότι ο Άδης τους εκμεταλλεύεται για ψίχουλα.

[HADES]

Why do we build the wall, my children, my children?
Why do we build the wall?

[ALL TOGETHER]
Why do we build the wall?
We build the wall to keep us free
That’s why we build the wall
We build the wall to keep us free

[HADES]
How does the wall keep us free, my children, my children?
How does the wall keep us free?

[ALL TOGETHER]
How does the wall keep us free?
The wall keeps out the enemy
And we build the wall to keep us free
That’s why we build the wall
We build the wall to keep us free

[HADES]
Who do we call the enemy, my children, my children?
Who do we call the enemy?

[ALL TOGETHER]
Who do we call the enemy?
The enemy is poverty
And the wall keeps out the enemy
And we build the wall to keep us free
That’s why we build the wall
We build the wall to keep us free

[HADES]
Because we have and they have not, my children, my children
Because they want what we have got

[ALL TOGETHER]
Because we have and they have not
Because they want what we have got
The enemy is poverty
And the wall keeps out the enemy
And we build the wall to keep us free
That’s why we build the wall
We build the wall to keep us free

[HADES]
What do we have that they should want, my children, my children?
What do we have that they should want?

[ALL TOGETHER]
What do we have that they should want?
We have a wall to work upon
We have work and they have none
And our work is never done
My children, my children
And the war is never won
The enemy is poverty
And the wall keeps out the enemy
And we build the wall to keep us free
That’s why we build the wall
We build the wall to keep us free
We build the wall to keep us free

 

Advertisements

4 comments on “Το Τείχος

  1. Ο/Η Giannis Pit λέει:

    Αγαπητέ Νίκο καλησπέρα,
    Νάμαι λοιπόν πρώτη φορά επισκέπτης στο ιστολόγιό σου.
    Κατ’ αρχήν πολύ καλά έκανες και το ενεργοποίησες από την …ναφθαλίνη, καθώς έγραψες. Ο Λόγος απλός:
    Τα …social media έχουν ευνουχίσει τέτοιες συζητήσεις όπως αυτή που ανοίγει το θέμα σου εδώ. Έχουν περιορίσει τη σκέψη και την αναζήτηση. Συνεπώς και εγώ διαλέγω εδώ να καταθέσω την ταπεινή μου άποψη όσο μπορώ πιο συνοπτικά γιατί είναι πολύ δύσκολο το θέμα σου.

    Για μένα Νίκο, ο όρος «ελευθερία» είναι η επίγνωση της αναγκαιότητας, σύμφωνα με τη ρήση και την ανάλυση του Φ. Ένγκελς. Η Ελευθερία για μένα δεν είναι μια ιδεαλιστική προσέγγιση του τύπου «να κάνω ότι θέλω» ή «να μπορώ να περνάω απέναντι όπου θέλω».
    Οι όροι μιας ελευθερίας καθορίζονται από τις συνθήκες των συσχετισμών δύναμης στο ταξικό πεδίο. Στον έλεγχο των μέσων παραγωγής και συνάμα της εξουσίας.
    Για παράδειγμα ο καπιταλισμός διαλαλεί ότι παρέχει την ελευθερία στους πολίτες του να επιλέγουν τις κυβερνήσεις του, να επιλέγουν τα προιόντα που κατακλύζουν την αγορά και δεν υπάρχει πουθενά στέρηση ή ουρές όπως τα πάλαι ποτέ χρόνια, όπως λέγανε οι μελετητές του, στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού.
    Φυσικά και είμαι ελεύθερος να «δω» όλα τα προϊόντα. Το αν μπορώ να τα αποκτήσω αποκρύπτεται επιμελώς.
    Φυσικά είμαι ελεύθερος να ταξιδέψω σε κάθε χώρα. Το αν μπορώ επίσης δεν γίνεται αντικείμενο κουβέντας.

    Θα πρέπει λοιπόν κάθε ενέργεια να την εντάξουμε στην συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία.
    Δηλαδή: θα μπορούσα τώρα να ξεκινήσω κουβέντα να σου λέω, γιατί η Σοβιετική ηγεσία έκανε τη χάρη (γιατί περί αυτής επρόκειτο) να δώσει έναν τομέα του Βερολίνου στους Δυτικούς (καθότι σεβάστηκε την υπογραφή της στο αντιφασιστικό μέτωπο) και στη συνέχεια είδε αυτόν τον τομέα να γίνεται εφαλτήριο μεθοριακών επιθέσεων.
    Θα μπορούσα να σου πω και άλλα. Π.χ. για το ΚΚΕ που σεβάστηκε τη συμφωνία του με τα αστικά κόμματα στην συμφωνία της Καζέρτας και το οδήγησαν στη σφαγή της Βάρκιζας.
    Κάθε τείχος, ιδεαλιστικά, είναι φραγμός. Ναι. Είναι περιορισμός ναι. Είναι φόβος, ναι.
    Αλλά κάθε «τείχος» στη ζωή μας θα το δεις μέσα σε μια συγκεκριμένη διαδικασία και συγκυρία όπως επίσης και αναγκαιότητα. Και σε αυτήν θα το εντάξεις.
    Όταν δύο ζευγάρια κάνουν έρωτα και χρησιμοποιούν προφυλακτικό, υπάρχει ένα «τείχος». Ο Φόβος το προκαλεί. Ναι ; είναι αναγκαίο ; Ναι. Θα μπορούσα να στο βάλω σαν επιχείρημα.
    Για να κλείσω λοιπόν την φλυαρία μου και να μην σε ταλαιπωρώ θα πω το εξής:
    Μιλάς για χωρισμό «δικών» και «εχθρών» και τον εξορκίζεις. Όπως εξορκίζουν κάποιοι τη «Βία» και την εξοβελίζουν «απ όπου και αν προέρχεται».
    Μια πασιφιστική προσέγγιση Νίκο μου, αποιδεολογικοποιημένη.
    Πρόσεξε: με όσα κατέθεσα δεν πήρα σφουγγάρι και αγιοποίησα τα πάντα να εξηγούμαι έτσι ; απλά προσπάθησα να δώσω την άλλη οπτική. Αυτή της αναγκαιότητας.
    Ο Κόσμος μας, η ζωή, είναι μια διαρκής ταξική πάλη, είναι μια σύγκρουση θέσης-αρνησης=σύνθεσης.

    Το τραγούδι σου ξεχειλίζει από ευαισθησία, δεν το είχα ακούσει ξανά. Υπέροχο.

    Συγχώρα μου το …σεντόνι εδώ αλλά τι να κάνω ; το θέμα σου σηκώνει ποτό και μουσική.

    Θα είναι χαρά και τιμή να σε παρακολουθώ.
    Την καληνύχτα μου.

    • Ο/Η Nikos P. λέει:

      Ευχαριστώ πολύ για τα σχόλιά σου Γιάννη.

      Προσωπικά πιστεύω ότι και οι δύο κοσμοθεωρίες απέτυχαν στην πράξη. Πρώτα κατέρρευσε ο κομμουνισμός και τώρα, μοιραία, βρισκόμαστε μπροστά στην κατάρρευση του καπιταλισμού, η οποία συμπαρασέρνει μαζί και τη δημοκρατία.

      Το επόμενο πρότυπο θα είναι ενδεχομένως ένα τερατούργημα το οποίο θα συνδυάζει χαρακτηριστικά και των δύο, όπως γίνεται στην Κίνα: κρατικά καθοδηγούμενος καπιταλισμός, ο οποίος θα συνοδεύεται από αυστηρό έλεγχο και λογοκρισία. Το όλο οικοδόμημα θα στηρίζεται πάνω στην τεχνολογία, καθώς οι καθημερινές δραστηριότητες των πολιτών θα παρακολουθούνται μέσω ενός ιδιότυπου κοινωνικού δικτύου. Ακούγεται λίγο σαν επιστημονική φαντασία και όμως βρίσκεται ήδη στα αρχικά στάδια υλοποίησης.

      Δυστυχώς, η αναγκαιότητα που αναφέρεις είναι κατά βάση πρόφαση από την εκάστοτε άρχουσα τάξη είτε αυτή αποκαλείται οικονομική ελίτ είτε θρησκευτική ιεραρχία είτε Κόμμα είτε οτιδήποτε άλλο για να ελέγχει το άτομο με όποιον τρόπο μπορεί. Το μόνο πρότυπο που μπορεί να λειτουργήσει για μένα δίκαια και σωστά θα πρέπει να ακολουθήσει το μονοπάτι της Ισλανδίας, δηλαδή μιας άμεσης δημοκρατίας, η οποία θα χρησιμοποιεί την τεχνολογία ως μέσο για να ασχολείται ο πολίτης ενεργά με τα κοινά και όχι για να ελέγχεται, όπως γίνεται τώρα. Ωστόσο αυτό προϋποθέτει πολίτες οι οποίοι να έχουν εμποτιστεί με παιδεία και κριτική σκέψη και όχι ρομποτάκια σαν αυτά που παράγουν τα σχολεία στις περισσότερες χώρες. Δεν είναι, άρα, κάτι το οποίο μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα.

      Ποιος θέλει, εξάλλου, σκεπτόμενους πολίτες;

      • Ο/Η Giannis Pit λέει:

        Να που ξεκινάει μια διαλεκτική σχέση εδώ με το δικτυακό σου σπιτικό Νίκο και το χαίρομαι.
        Τους πολίτες της Ισλανδίας του χαίρομαι και τους απολαμβάνω. Και αυτά που διεκδίκησαν ήταν τολμηρά και θετικά.
        Βέβαια μικρή κοινωνία με άλλη παιδεία και έχοντας αποφύγει τον οδοστρωτήρα της ιστορίας που κουβαλά ο λαός μας.
        Η Οκτωβριανή Επανάσταση αν θες την οπτική μου, ήταν αυτή που ανέβασε τον άνθρωπο στον ουρανό. Και κάθε τι που έχει σήμερα μείνει ακόμα από τους αγώνες της, σε αυτήν το οφείλουμε όπως και γενικά στη δράση του λαϊκού κινήματος.
        Δεν πιστεύω στο ξαναγράψιμο της ιστορίας. Κάθε τι που έγινε είτε ανατροπή είτε διαστρέβλωση, έγινε κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες και όχι τυχαία.
        Θεωρώ ότι ο Μαρξισμός-Λενινισμός όχι απλά ξέπεσε αλλά δικαιώθηκε και δικαιώνεται απόλυτα στην πράξη και στις προβλέψεις του όσον αφορά την σημερινή μορφή της κοινωνίας. Πράγματα γραμμένα, χιλιοειπωμένα.
        Η Κίνα είναι ένα άλλο μοντέλο, όπως ήταν και ένα άλλο μοντέλο αυτό που ακολούθησε και η ΕΣΣΔ μετά το 20ο συνέδριο του ΚΚΣΕ. Μοντέλα που εκπαραθύρωσαν τον Σοσιαλισμό και έβαλαν τους μηχανισμούς της αγοράς από το παράθυρο με τα γνωστά αποτελέσματα.
        Βέβαια ο Μάο, με την πολιτιστική επανάσταση, οδήγησε στρατιές εκατομμυρίων Κινέζων στην πνευματική χειραφέτηση και σε σκεπτόμενους πολίτες.
        Είναι πάρα πολλά να πούμε και να κουβεντιάσουμε.
        Καθένας κρατά τις απόψεις του, και το θετικό τις ανησυχίες του για το καλύτερο αύριο του κόσμου που ζούμε.
        Να ζεις το καλοκαίρι σου με θετικό τρόπο και να περνάς καλά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s