Το Πρόβλημα (δεν είναι η Greta)

Δεν γράφω συχνά πια.

Δυσκολεύομαι.

Μου είναι δύσκολο να ασχοληθώ με τη πολιτική ή την κοινωνική επικαιρότητα, όταν γνωρίζω ότι το σοβαρότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε σήμερα ως ανθρωπότητα αγνοείται από το μεγαλύτερο μέρος της. Είτε επειδή το ξέρουμε, αλλά δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά για αυτό (έτσι πιστεύουμε τουλάχιστον) είτε γιατί ασχολούμαστε με ανοησίες είτε γιατί δεν πιστεύουμε καν στην ύπαρξή του. Το τρίτο είναι το χειρότερο. Για τα πρώτα δύο υπάρχει λύση, αρκεί λίγη ενημέρωση, φτάνει να θίξει κάποιος το θέμα σοβαρά, χρειάζεται μόνο να μας φωνάξει κάποιος στα μούτρα για να ξυπνήσουμε.

Αυτή τη στιγμή το ρόλο αυτό τον έχει αναλάβει η Greta (ή της έχει ανατεθεί, αν θέλετε, καμία σημασία δεν έχει αυτό).

Η Greta είναι ενοχλητική. Κάνει περίεργους μορφασμούς (σύνδρομο Asperger λέγεται, βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού, ψάξτε το αν δεν το γνωρίζετε), μιλάει έντονα, δεν είναι «ένα ευτυχισμένο κορίτσι» που πάει στο σχολείο του, όπως θα έπρεπε. Όπως θα την ήθελε ο αγαπητός μας Donald Trump, που την ειρωνεύτηκε πρόσφατα (εκτός από το γκολφ, το αγαπημένο του σπορ είναι να ειρωνεύεται άτομα με ειδικές ανάγκες, άλλωστε).

H Greta δεν έχει πολλούς λόγους να είναι ευτυχισμένη, παρόλο που, όπως η ίδια πρώτη παραδέχεται, ανήκει στους τυχερούς αυτού του κόσμου. Γιατί; Επειδή γνωρίζει ότι ο πολιτισμός μας έχει βάλει τον πλανήτη που τον φιλοξενεί σε μια πορεία που θα έχει πολύ άσχημη κατάληξη για το ανθρώπινο είδος, αλλά και για το μεγαλύτερο μέρος της χλωρίδας και της πανίδας που έχει την ατυχία να τον μοιράζεται με εμάς.

Και θα μας τα πει ένα κοριτσάκι, λένε πολλοί; Ναι, θα μας τα πει ένα κοριτσάκι.

Γιατί όσο χρόνια το 97% της επιστημονικής κοινότητας προσπαθεί με κάθε δυνατό τρόπο να μας εξηγήσει ότι έχουμε σοβαρό πρόβλημα, ότι αντιμετωπίζουμε μια κρίση τεραστίων διαστάσεων που απειλεί όχι «απλώς» να αλλάξει το κλίμα, αλλά να καταστήσει, τελικά, τον πλανήτη εντελώς ακατάλληλο για ανθρώπινη διαβίωση ως το τέλος του αιώνα, τους αγνοούσαμε. Όχι εσείς και εγώ προσωπικά, αλλά κυρίως οι ηγέτες στους οποίους απευθύνεται η Greta. Εσείς και εγώ όμως δεν απαιτήσαμε ποτέ από τους ηγέτες μας να μας πουν το πλάνο τους για το περιβάλλον. Αυτή είναι η δική μας ευθύνη.

«Πώς τολμάτε;»

Πώς τολμούν, αλήθεια, να αμφισβητούν την επιστήμη τον 21ο αιώνα για χάρη μιας αέναης οικονομικής «ανάπτυξης», η οποία δεν έχει πλέον καμία επαφή με την πραγματικότητα; Την ίδια στιγμή, βέβαια, που αν στριμωχτούν ψελλίζουν κάτι σε στυλ «η επιστήμη θα βρει τη λύση». Συνεχίζουμε την ίδια καταστροφική πορεία με την ιδέα ότι κάπου, κάπως θα εμφανιστεί ως δια μαγείας το ραβδί που θα εξαφανίσει τα αέρια του θερμοκηπίου με τα οποία γεμίζουμε κάθε χρόνο την ατμόσφαιρά μας.

Ναι, πρέπει να μας τα πει ένα κοριτσάκι, γιατί όσα χρόνια γίνονται εκκλήσεις από νησιά και πληθυσμούς που κινδυνεύουν άμεσα να χάσουν τα πάντα, εμείς κωφεύουμε. Γιατί είναι μακριά. Δεν ζούμε εκεί. Επειδή δεν προβάλλονται επαρκώς από τα μέσα. Ποιος θέλει να ακούσει για το Βανουάτου, που δεν ξέρουμε καλά-καλά που βρίσκεται στο χάρτη; Ίσως να ενδιαφερθούμε για αυτό, όταν ακούσουμε στις ειδήσεις ότι το νησί χάθηκε κάτω από τον ωκεανό. Προτού φτάσουμε εκεί, ωστόσο, η μικροσκοπική αυτή χώρα θα έχει χτυπηθεί ανελέητα από τυφώνες, όπως αυτός που ισοπέδωσε πρόσφατα τα νησιά Άμπακο στις Μπαχάμες.

Καθώς η θερμοκρασία ανεβαίνει, οι τροπικές καταιγίδες γίνονται όλο και πιο ισχυρές, ενώ πραγματικά ακραία καιρικά φαινόμενα φτάνουν πλέον έως και τη μέχρι πρότινος ήρεμη Μεσόγειο. Οι βροχοπτώσεις μειώνονται και οι πυρκαγιές αυξάνονται γεωμετρικά, ακόμα και σε περιοχές που κάποτε ήταν άγνωστες, όπως η Σιβηρία. Οι φετινές πυρκαγιές κάλυψαν εκεί μια έκταση σχεδόν ίση με το Βέλγιο. Η κατάσταση στον Αμαζόνιο είναι γνωστή εδώ και πολλά χρόνια, ωστόσο ούτε καν οι συνεχείς εκκλήσεις για την ανάγκη προστασίας του οξυγόνου του πλανήτη και της βλάστησης που απορροφά το διοξείδιο του άνθρακα δεν ήταν ικανές να ανακόψουν την πορεία αποψίλωσης των τροπικών δασών. Η κυβέρνηση του ακροδεξιού Μπολσονάρου έκανε συλλήψεις και επέβαλε πρόστιμα για το θεαθήναι, ωστόσο αυτά δεν θα φέρουν πίσω τις καμμένες εκτάσεις και τον μεγαλύτερο πνεύμονα της Γης ο οποίος συνεχώς συρρικνώνεται.

«Είναι όλα λάθος,» λέει η Greta. «Δεν θα έπρεπε καν να είμαι εδώ».

Σε έναν ιδανικό κόσμο, η Greta όντως δεν θα είχε καμιά δουλειά στα Ηνωμένα Έθνη. Τη λύση των προβλημάτων της ανθρωπότητας θα είχαν αναλάβει οι φωτισμένοι μας ηγέτες, οι οποίοι θα έπαιρναν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία και ευημερία της ανθρωπότητας. ΌΛΗΣ της άνθρωπότητας, όχι μόνο του 1% που διαθέτει τον πλούτο και τα μέσα να γλυτώσει από τις περισσότερες επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, τη στιγμή που ο υπόλοιπος πλανήτης είτε θα φλέγεται είτε θα πνίγεται είτε θα λιμοκτονεί.

Αντ’ αυτού, ο ηγέτης της ισχυρότερης χώρας της Γης έχει βαλθεί από την αρχή της θητείας του να ανακαλέσει κυριολεκτικά κάθε μέτρο προστασίας του περιβάλλοντος χωρίς εξαίρεση, ενώ ασφαλώς αρνείται την ύπαρξη της κλιματικής κρίσης και δεν δέχεται να λάβει καμία απολύτως δέσμευση για την καταπολέμησή της. Και γιατί να το κάνει; Οι οικονομικοί δείκτες της Αμερικής ευημερούν, λένε τα στοιχεία σήμερα.

Το κλίμα, όμως, δεν ενδιαφέρεται καθόλου ούτε για την οικονομία μας, ούτε για την πολιτική. Οι προβλέψεις είναι ξεκάθαρες:

Έχουμε 11 χρόνια για να περιορίσουμε την άνοδο της θερμοκρασίας στους 1,5 βαθμούς Κελσίου. Έναν χρόνο μετά από τις επιστημονικές εκθέσεις που μας έδωσαν τη διορία των 12 ετών δεν έχει γίνει κανένα ουσιαστικό βήμα. Υπάρχουν δεσμεύσεις, υποσχέσεις, σχέδια, αλλά τίποτα χειροπιαστό. Τα στοιχεία, ωστόσο, είναι αμείλικτα: αν η θερμοκρασία ανέβει έστω και 2 βαθμούς Κελσίου, τα αποτελέσματα θα είναι καταστροφικά. Πλημμύρες, καύσωνες, τυφώνες, πυρκαγιές, μαζική εξαφάνιση ειδών, καταστροφή καλλιεργειών, τεράστια προσφυγικά κύμματα, υποσιτισμός, λειψυδρία. Η αποσταθεροποίηση ολόκληρων χωρών αναπόφευκτα θα οδηγήσει σε συγκρούσεις, όχι πλέον για το πετρέλαιο, αλλά κυρίως για καλλιεργήσιμη γη και νερό.

Ακούγεται καταστροφολογικό; Ναι, αλλά δεν είναι σενάριο. Μακάρι να ήταν. Είναι επιστημονικές προβλέψεις και μάλιστα συντηρητικές. Βασίζονται στους ρυθμούς παραγωγής των αερίων του θερμοκηπίου όπως έχουν σήμερα. Δεν λαμβάνουν υπόψη ούτε τα αποτελέσματα των πυρκαγιών, ούτε πιθανόν απρόβλεπτες συνέπειες, όπως την πιθανή απελευθέρωση τεράστιων ποσοτήτων μεθανίου από το βυθό των ωκεανών μας.

Ας το πούμε άλλη μία φορα: έχουμε 11 χρόνια για να μειώσουμε κατά δύο τρίτα τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Ακόμα και αν μηδενίζαμε τις εκπομπές αύριο και πάλι θα συνεχιζόταν η αύξηση για κάποια χρόνια, με τις αντίστοιχες συνέπειες, μέχρι το σύστημα να αρχίσει να έρχεται και πάλι σε ισορροπία. Καταλαβαίνουμε, ωστόσο, ότι αυτό είναι αδύνατο να συμβεί.

Ναι, η Greta είναι ενοχλητική γιατί μας λέει πράγματα που μας έχουν πει πολλοί άλλοι εδώ και τριάντα χρόνια, αλλά τα συμφέροντα που θίγονται από τις προειδοποιήσεις αυτές είναι τεράστια (όχι φανταστικά σαν τον αγαπημένο μπαμπούλα Σόρος) με αποτέλεσμα η απαραίτητη ενημέρωση των πολιτών να εμποδίζεται συστηματικά. Θέλετε ένα παράδειγμα; Ψάξτε να δείτε ποιοι είναι οι αδελφοί Koch και ποιος ο ρόλος τους στην ενεργειακή πολιτική του Trump.

Ναι, υπάρχουν συμφέροντα πίσω από την προώθηση της Greta στα media. Δυστυχώς, σε έναν ιδανικό κόσμο δε θα χρειάζονταν συμφέροντα για να στηρίξουν το αυτονόητο, αλλά έτσι λειτουργεί ο καπιταλισμός. Οι οικολόγοι καταβάλλουν προσπάθειες να κάνουν τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια οικονομικά συμφέρουσα, καθώς γνωρίζουν ότι αλλιώς τίποτα δεν θα αλλάξει μέχρι να είναι πολύ αργά.

Αυτή είναι η πραγματικότητα. Διεξάγεται ένας πόλεμος για το μέλλον της ανθρωπότητας και του πλανήτη μας και πρέπει να επιλέξουμε πλευρά. Δεν υπάρχει ουδετερότητα εδώ. Δεν υπάρχει περιθώριο να χαθεί άλλος χρόνος. Το πρόσωπο της μίας πλευράς είναι ο Donald Trump και της άλλης είναι πλέον η Greta. Κανένας από τους δύο δεν είναι υπεύθυνος για τις πολιτικές που υποστηρίζουν. Είναι απλά τα πρόσωπα που έχουν επιλεγεί από τα αντίστοιχα λόμπι. Και πλέον έχει έρθει η ώρα να διαλέξετε πλευρά.

Σταματήστε για λίγο να μιλάτε, σας παρακαλώ. Σταματήστε να κρίνετε από τον καναπέ σας και ακούστε προσεκτικά τι λέει αυτό το κορίτσι. Ασχέτως από τον τρόπο της, αν σας αρέσει ή όχι, ασχέτως από το ποιοι την έστειλαν στον ΟΗΕ να μιλήσει. Ακούστε για λίγο απλώς τι λέει και αν διαφωνείτε, είστε ελεύθεροι να επιλέξετε την πλευρά του πλανητάρχη μας (και τις συνέπειες που θα έχει η πορεία αυτή). Κάντε την έρευνά σας, δείτε τα πραγματικά στοιχεία -όχι συνομωσιολογίες, αλλά τα πραγματικά πορίσματα της επιστήμης- και αποφασίστε.

Ο χρόνος μας τελειώνει.

«Ανεξάρτητα από το πόσο πολιτικό είναι το υπόβαθρο αυτής της κρίσης, δεν πρέπει να επιτρέψουμε να συνεχιστεί σαν κομματική πολιτική συζήτηση. Η κλιματική και οικολογική κρίση είναι υπεράνω των πολιτικών κομμάτων. Και ο κύριος εχθρός μας δεν είναι οι πολιτικοί αντίπαλοι. Ο εχθρός μας είναι οι δυνάμεις της φύσης και δεν μπορούμε να κάνουμε συμφωνίες με αυτές τις αχαλίνωτες δυνάμεις

«Όπου και αν πηγαίνω ακούω διάφορα παραμύθια. Επιχειρηματίες και στελέχη κομμάτων μάς λένε ιστορίες για το πόσο καλά θα πάνε τα πράγματα, για το πόσο εύκολα θα λύσουμε τα προβλήματά μας. Ιστορίες για να πέφτουμε ήσυχοι για ύπνο. Το πραγματικό μας όμως πρόβλημα δεν είναι ότι δεν μπορούμε να κάνουμε όνειρα για ένα καλύτερο αύριο. Το πρόβλημά μας είναι πως πρέπει να ξυπνήσουμε, και γρήγορα. Πρέπει να ξυπνήσουμε και να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα και την ίδια την επιστήμη. Και η επιστήμη λέει για τα ανθρώπινα βάσανα που θα επιδεινωθούν αν δεν αποφασίσουμε να δράσουμε τώρα. Αυτή είναι η μεγαλύτερη κρίση με την οποία έχει βρεθεί αντιμέτωπη η ανθρωπότητα

Η Greta δεν εκπροσωπεί την Greta, ούτε μόνο τα παιδιά της Σουηδίας ή της Ευρώπης. Η Greta συμβολίζει μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που θα κληρονομήσουν έναν πλανήτη ο οποίος δεν θα τους θέλει πια. Η Greta μιλάει για τα παιδιά μας και όλα τα παιδιά που δεν έχουν φωνή, αυτά που ζουν στην αθλιότητα και όταν τα χτυπήσουν οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης θα πεθάνουν. Δεν θα στεναχωρηθούν, δεν θα χάσουν λίγες ώρες μαθήματος την εβδομάδα. Θα πεθάνουν απλά. Θα πνιγούν, θα καούν, θα λιμοκτονήσουν ή θα χαθούν σε έναν από τους πολέμους που θα ακολουθήσουν.

Μπορούμε να τα ξεχάσουμε σήμερα και να τα θρηνήσουμε αύριο κάνοντας ένα «like» στα κοινωνικά δίκτυα ή μπορούμε να αλλάξουμε σήμερα ό,τι περνά από το χέρι μας. Αρκεί για πέντε λεπτά να ακούσουμε.

Το πρόβλημα δεν είναι η Greta και η κάθε Greta. Το πρόβλημα είμαστε εμείς.