Η εξουσία του φόβου

Η κραυγή

Ο φόβος είναι ο χειρότερος σύμβουλος.

Φυλάει τα έρμα, θα μου πείτε. Ναι, αρκεί να μην τον χρησιμοποιούν εναντίον σου. Τα ζώα από ένστικτο φοβούνται τη φωτιά για την προστασία τους. Ωστόσο, ο άνθρωπος έμαθε να χρησιμοποιεί αυτόν το φόβο για να τα κυνηγά. Βάζοντας φωτιά στα ξερά χόρτα, οι αρχαίοι κυνηγοί ανάγκαζαν το θήραμά τους να εγκαταλείψει την κάλυψή του και να μείνει εκτεθειμένο.

Το τέχνασμα αυτό εφαρμόζεται και από άνθρωπο σε άνθρωπο εδώ και πολλές χιλιετηρίδες. Ο φόβος χρησιμοποιείται από την αρχαιότητα για να καταδυναστεύονται ολόκληροι λαοί. Όχι μόνο ο φόβος της εξουσίας, αλλά και ο φόβος του «άλλου». Οι αυτοκράτορες της Κίνας κρατούσαν μακριά τις ορδές των βαρβάρων με το τεράστιο τείχος που έκτισαν, παράλληλα, όμως, εξασφάλιζαν την υποταγή των επαρχιών που βρίσκονταν πίσω από αυτό.

Οι φεουδάρχες προστάτευαν τις πόλεις τους με τείχη από επιδρομές κάθε είδους. Όσοι ήταν εντός των τειχών, ωστόσο, έπρεπε να πληρώνουν φόρους, οι οποίοι ήταν συνήθως δυσβάσταχτοι. Δεν υπήρχε άλλη επιλογή. Ακόμα και αν κανείς  ξέφευγε από τους φοροεισπράκτορες του τοπικού βαρώνου (οι οποίοι προφανώς δεν μοίραζαν εκκαθαριστικά, απλά σου έκαιγαν το σπίτι αν δεν πλήρωνες) πού θα μπορούσε να πάει;

Η τακτική αυτή λειτουργεί θαυμάσια και στην εποχή μας. Ο φόβος του Εβραίου, του μουσουλμάνου, του κομμουνιστή, του εγκληματία λαθρομετανάστη, του μαύρου, του ομοφυλόφιλου, του διαφορετικού.

Προφανώς δεν είναι όλα ρόδινα σε αυτόν τον κόσμο. Προφανώς και ο φόβος πολλές φορές έχει ρίζες στην πραγματικότητα. Το ζώο αν μείνει στα ξερόχορτα θα κάει, δεν έχει πραγματικά επιλογή. Οι χωρικοί του Μεσαίωνα ήταν εκτεθειμένοι σε κάθε επίδοξο εισβολέα ή ληστή. Επομένως τα τείχη του φεουδάρχη ήταν σαν δώρο Θεού για εκείνους. Και εφόσον τα τείχη δεν χτίζονταν μόνο με καλές προθέσεις, ήταν λογικό και δίκαιο ο τοπικός άρχοντας να ζητά φόρους από όσους είχε υπό την προστασία του.

Πλην, όμως, έχοντας αυτούς τους ανθρώπους πλήρως στο έλεός του, ο εκάστοτε ηγεμόνας μπορούσε όχι απλώς να λάβει το ηθικό αντίτιμο για την προστασία που προσέφερε, αλλά να απαιτήσει όσα αυτός ήθελε. Κοινώς, να εκμεταλλεύεται και να εκβιάζει κατά βούληση. Μπορούσε να ζει πλουσιοπάροχα στο κάστρο του, αφήνοντας στους χωρικούς μετά βίας αρκετά ώστε να μη λιμοκτονούν. Η εξουσία διαφθείρει και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι κοινωνικές επαναστάσεις σταδιακά έφεραν τον κόσμο από τα μοναρχικά ή ολιγαρχικά καθεστώτα στα δημοκρατικά. Έπρεπε να πάψει να υπάρχει απόλυτη εξουσία, ώστε να πάψει η καταπίεση και η εκμετάλλευση του αδύναμου από τον ισχυρό.

Θεωρητικά, ο 20ος αιώνας είδε το αποκορύφωμα του εκδημοκρατισμού στον πλανήτη μας. Πρακτικά, όμως, η ολοένα και αυξανόμενη επιρροή, που ασκούν οι πολυεθνικές στις κυβερνήσεις των κρατών, μειώνει συνεχώς τη δυνατότητα των δημοκρατικά εκλεγμένων κυβερνήσεων να λαμβάνουν αποφάσεις. Φτάσαμε, λοιπόν, στο σημείο οι περιβόητες «αγορές» να καθορίζουν εμμέσως πλην σαφώς την οικονομική πολιτική των κρατών. Και φυσικά αφού το χρήμα κινεί τα πάντα, η οικονομική πολιτική επηρεάζει τα πάντα, με πρώτο και εύκολο θύμα την κοινωνική πολιτική.

Κάπως έτσι βρισκόμαστε σήμερα να συζητάμε για, αυτονόητα στη θεωρία, πράγματα όπως η κοινωνική ασφάλιση, η περίθαλψη και η παιδεία. Και καθώς όλα αυτά τα οποία κατακτήθηκαν με αίμα τα τελευταία 200 χρόνια περικόπτονται και εξανεμίζονται σταδιακά λόγω της «οικονομικής πραγματικότητας», συνειδητοποιεί κανείς ότι επιστρέφουμε, ουσιαστικά, στην εποχή του φεουδαλισμού.

Ο μεγάλος μας εχθρός είναι η χρεωκοπία. Για να τον κρατήσουμε μακριά είμαστε αναγκασμένοι να θυσιάσουμε τα πάντα. Βέβαια, οι τιμημένοι και δημοκρατικά εκλεγμένοι ηγέτες μας ζουν ακόμη στα κάστρα τους, τρώνε με χρυσά κουτάλια και κυκλοφορούν με θωρακισμένες λιμουζίνες. Αλλά δεν υπάρχει επιλογή, αφού αν μας πετάξουν έξω από τα τείχη θα χάσουμε και τα λίγα που έχουμε. Θα μείνουμε ακόμα και από χαρτί υγείας, όπως φαίνεται.

Ο μεγάλος μας εχθρός δεν είναι τόσο η χρεωκοπία, όσο ο φόβος αυτής. Και αυτό επειδή η χρεωκοπία έχει ήδη συμβεί, απλώς είναι ελεγχόμενη. Πράγματι, έχουμε ακόμα είδη πρώτης ανάγκης στα ράφια, αλλά έχουμε επίσης 27% ανεργία και ένα χρέος, το οποίο είναι αδύνατον να εξυπηρετηθεί. Καθώς επιχειρήσεις κλείνουν καθημερινά και το ΑΕΠ συρρικνώνεται, οι τόκοι αυξάνουν και το χρέος διογκώνεται. Και τίποτα δε φαίνεται δυνατόν να το σταματήσει.

Είναι απλά μαθηματικά. Οτιδήποτε άλλο περί success story και τα συναφή είναι απλά επικοινωνιακά τρικ. Κάθε χρόνο μόνο οι τόκοι του χρέους μας είναι 30 δις Ευρώ. Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, ότι το όποιο πρωτογενές πλεόνασμα, ακόμα και αυτό το εικονικό των 1.416 εκατ. ευρώ, είναι αστείο. Είναι σαν να προσπαθείς να σβήσεις πυρκαγιά κατουρώντας την. Και το πλεόνασμα αυτό παρουσιάζεται ως… επιτυχία. Και η «έξοδος στις αγορές» δεν ήταν τίποτα άλλο από ένα κακόγουστο αστείο, το οποίο μας έκανε διεθνώς ρεζίλι για άλλη μια φορά.

Ο Σαμαράς μιλά για θυσίες του λαού, οι οποίες κινδυνεύουν να πάνε χαμένες. Μα είναι ήδη χαμένες. Οι κυβερνήσεις των τελευταίων ετών δεν έχουν καταφέρει τίποτα, παρά μόνο να επιβάλλουν εισπρακτικά μέτρα, να εκποιήσουν το προσοδοφόρο μέρος της δημόσιας περιουσίας, χωρίς να ξεφορτωθούν το επιζήμιο, και να κάνουν απολύσεις στο Δημόσιο χωρίς κάποιο σχέδιο ή κριτήριο. Αξιολόγηση δεν υπάρχει, η γραφειοκρατεία ζει και βασιλεύει, το πελατειακό κράτος συνεχίζει να υφίσταται, οι διασυνδέσεις με τον κρατικοδίαιτο ιδιωτικό τομέα το ίδιο. Μεταρρυθμίσεις απλές και ορθολογικές, οι οποίες θα ήταν απολύτως ανέξοδες για το κράτος και θα βοηθούσαν πραγματικά τις επενδύσεις, προσκρούουν πάνω σε συμφέροντα ημέτερων που προστατεύονται ακόμα.

Ακόμα και στο Reuters κυκλοφόρησε η είδηση ότι η συγκυβέρνηση είναι ανεπιθύμητη πλέον. Γιατί το πολιτικό κεφάλαιο της συγκυβέρνησης εξαντλήθηκε. Ο φόβος δεν μπορεί πλέον να συγκρατήσει τους πολίτες. Αν η κυβέρνηση τολμούσε να επιβάλλει κι άλλα μέτρα, οι αντιδράσεις θα ήταν απρόβλεπτες. Έχουμε φτάσει σε αδιέξοδο.

Από τη μία πλευρά, μια αριστερή κυβέρνηση, αυτοδύναμη ή με κάποιο δεκανίκι, θα έχει μια μικρή πίστωση χρόνου. Από την άλλη, υπάρχει ο κίνδυνος, αν διαψευστούν οι μάλλον ουτοπικές υποσχέσεις του ΣΥΡΙΖΑ, ο κόσμος να εκραγεί σε πολύ μικρό διάστημα. Ο φόβος που έχει καλλιεργηθεί με πολλή προσοχή τα τελευταία χρόνια, έχει ήδη προκαλέσει εκροές κεφαλαίων στο εξωτερικό. Οι τράπεζες πιέζονται. Οι δανειστές θα επιδιώξουν την επιβολή επιπρόσθετων μέτρων. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει εμπειρία διακυβέρνησης. Συν τοις άλλοις, έχει προσχωρήσει σε αυτόν αρκετό πρώην ΠΑΣΟΚ, το οποίο συνυπάρχει (όπως και στο ΠΑΣΟΚ του ’81) με ριζοσπαστικά στοιχεία που θέλουν να μας βγάλουν από παντού.

Οι κίνδυνοι είναι πολλοί και οι φόβοι ακόμα περισσότεροι. Αλλά το αδιέξοδο παραμένει. Και αυτό που φοβάμαι εγώ περισσότερο είναι το κατρακύλισμα σε έναν ακροδεξιό βούρκο που αρνείται ακόμα και τις πιο βασικές ανθρώπινες αξίες, όπως την προστασία των αδυνάτων και την περίθαλψη των προσφύγων, που καταπνίγει τη δημιουργικότητα, που εξαναγκάζει το 2% του πληθυσμού, του νεότερου και πιο υποσχόμενου τμήματός του, να μεταναστεύσει. Δεν είμαστε απλώς μια χώρα γερόντων και συνταξιούχων, είμαστε μια χώρα στην οποία οι λιγότεροι από τους μισούς νέους έχουν δουλειά και όσοι έχουν, αμείβονται με ψίχουλα. Οι υπόλοιποι απλά φεύγουν.

Αυτοί που μένουν αδυνατούν να δημιουργήσουν οικογένειες, αφού τα χρήματα απλά δε φθάνουν. Η Ελλάδα αργοπεθαίνει. Σας το λέω χωρίς καμία διάθεση υπερβολής και δράματος. Κάποιοι φοβούνται τη χρεωκοπία. Εγώ φοβάμαι περισσότερο ότι σβήνουμε αργά, αλλά σταθερά. Η ενδεχόμενη χρεωκοπία, η ανεξέλεγκτη, θα είναι άμεση και βάρβαρη. Ο αργός θάνατος, στον οποίο έχουμε καταδικαστεί, θα πάρει μια δεκαετία ακόμα μέχρι τα συμπτώματά του να γίνουν τόσο φανερά, ώστε κανένας να μην μπορεί πια να τα αρνηθεί. Αλλά θα έρθει, σας το εγγυώμαι.

Ο φόβος είναι ο χειρότερος σύμβουλος. Εγώ προτιμώ να ψηφίσω κατά συνείδηση.

 

Μουσικό Διάλειμμα #58

Advertisements

Κρίσιμοι Καιροί – Χρεωκοπημένοι Καιροί

Ζούμε σε κρίσιμους καιρούς. Στους καιρούς της κρίσης ή σε εκείνους στους οποίους επιτέλους κάποιοι θα κριθούν για τις πράξεις τους. Η πρώτη κρίση δεν θα μπορέσει ποτέ να ξεπεραστεί χωρίς να επέλθει η δεύτερη.

«Καιροί» ονομαζόταν και η εφημερίδα στην οποία αρθρογραφούσε ανώνυμα ο Χαρίλαος Τρικούπης. Ξεκίνησε να κυκλοφορεί λίγα χρόνια πριν από το ιστορικό/ανιστόρητο «δυστυχώς επτωχεύσαμεν«. Φαντάζομαι ότι η πηγή έμπνευσης για το όνομα της εφημερίδας ήταν οι Τάιμς «του Λονδίνου»[1].

Εκεί ο Τρικούπης είχε τη δυνατότητα να εκφράζει ελεύθερα την κριτική του, όπως δεν μπορούσε από το βήμα της Βουλής. Ίσως και κάποιος από τους σημερινούς μας ηγέτες να τα «λέει χύμα» κάπου, ανώνυμα, αλλά νομίζω ότι το φιλότιμο έχει χαθεί πια. Έστω και το κρυφό.

Ζούμε σε χρεωκοπημένους καιρούς. Το μουλάρι έχει ψοφήσει εδώ και χρόνια, αλλά κανένας δεν κάνει τον κόπο να κατέβει για να το διαπιστώσει. Κάθονται πάνω του, εναλλάξ, και παίρνουν επιβλητικές πόζες σαν να είναι το υπερήφανο άτι του Μεγαλέξανδρου. Αλλά δεν είναι. Είναι μουλάρι και ψόφιο μάλιστα.

Δεν έχει σημασία αν έχουν γίνει πράσινοιμπλαβί) από τη βρώμα. Δεν έχει σημασία αν οι υπόλοιποι τους κοιτάμε από μακριά γιατί σιχαινόμαστε πλέον να τους πλησιάσουμε. Κάποτε πιστεύαμε και μείς στο παραμύθι, μα σιγά-σιγά, άλλος νωρίτερα, άλλος αργότερα, συνειδητοποιήσαμε την αλήθεια.

Φυσικά έχουμε και εμείς ευθύνες. Βλέπετε, τους χειροκροτούσαμε τόσα χρόνια γιατί, καβάλα όπως ήταν πετούσαν και κάνα ξεροκόμματο στην πλέμπα[2]. Αν τους θάβαμε όπως ήταν μαζί με το μουλάρι, τότε σήμερα όλα θα ήταν διαφορετικά.

Αλλά η λύση βρέθηκε! Θυσιάζοντας τους μισούς Έλληνες στο βωμό του Ευρώ-Μολώχ, το ψόφιο υποζύγιο θα ξαναζωντανέψει και θα πάει τη χώρα στο μέλλον. Στην καλύτερη περίπτωση το άμοιρο ζώο θα γίνει ζόμπι. Στη χειρότερη απλά θα διαλυθεί μετά από λίγα μαρτυρικά βήματα.

Οι Χρεωκοπημένοι Καιροί είναι μια «αντι-εφημερίδα» που δε δημοσιεύει ακριβώς ειδήσεις, αλλά τους τίτλους όπως θα ήθελα να τους δω κάποια στιγμή τσιμπημένους με τα μανταλάκια μπροστά στο περίπτερο. Πρωτοσέλιδα που δεν θα κυνηγούσαν τον εντυπωσιασμό, αλλά την ουσία του θέματος.

Τουλάχιστον όπως την αντιλαμβάνομαι εγώ. Ο σκοπός είναι να δώσω μια διέξοδο στους προβληματισμούς μου και να τους μοιραστώ με όσους ενδιαφέρονται. Δεν φιλοδοξώ να σώσω τον Ελληνισμό και την ανθρωπότητα.

Πολύ θα το ήθελα, αλλά τον Ελληνισμό πρέπει να τον σώσουν οι Έλληνες και την ανθρωπότητα όλοι μας. Και στις δύο περιπτώσεις ξεκινώντας ο καθένας από τον εαυτό του. Γιατί μη φανταστείτε προς στιγμήν ότι μόνο η Ελλάδα πάει κατά διαόλου.

Θα ήταν πολύ μεγάλη αυταπάτη. Απλά το χάος που επικρατεί εδώ κατέστησε ένα αποτυχημένο σύστημα πλήρως δυσλειτουργικό. Αλλά το σύστημα δε λειτουργεί γενικότερα, τουλάχιστον όχι προς όφελος του ανθρώπου.


[1] Οι οποίοι πραγματικά αγνοώ γιατί έχουν «μείνει» με αυτή την επωνυμία στα Ελληνικά: οι Τάιμς είναι οι Τάιμς σκέτο. Οι Τάιμς της Νέας Υόρκης χρειάζονται τοπωνύμιο αφού ήρθαν… δεύτεροι και εξάλλου λέγονται «The New York Times».

[2] Για να μας πουν μετά ότι «μαζί τα φάγαμε».

Μουσικό Διάλειμμα #1

Ένα από τα πιο σημαντικά ροκ τραγούδια όλων των εποχών, όχι απαραίτητα από μουσικής άποψης, αλλά γιατί σήμερα, 23 χρόνια μετά την πρώτη του κυκλοφορία, είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Ρύπανση, βία, απληστία και η αναπόφευκτη κατάρρευση της κοινωνίας μας σε λίγους μόνο στίχους:

Στέκομαι δίπλα στο ποτάμι,
μα δε ρέει το νερό,
μέσα βράζει κάθε φαρμάκι που βάζει ο νους σου.
Κι είμαι στο δρόμο, κάτω από τα φώτα,
μα της χαράς μου το φως
έντρομο κρύβεται μέσα στα βάθη της σκιάς.
Και της βίας ο φόβος ο στρεβλός
σε κάθε πρόσωπο το χαμόγελο πνίγει.
Κι ο κοινός νους το κουδούνι μας χτυπά.
Αυτό δεν είναι βλάβη τεχνολογική,
όχι, είναι ο δρόμος για την Κόλαση.
Κι όλοι οι δρόμοι από τα δάνεια έχουν πήξει
μα τίποτα δεν μπορείς να κάνεις πια,
Αφού είν’ όλα χαρτάκια
που τα στέλνει ο άνεμος μακριά.
Πρόσεξε κόσμε, κοίτα τι σου έρχεται καλά.
Το μάθημα αυτό πρέπει να μάθεις γρήγορα και σωστά.
Αυτός δεν είναι αυτοκινητόδρομος με πορεία ανοδική,
όχι, είναι ο δρόμος για την Κόλαση.