ΟΧΙ – Υστερόγραφο για το τελεσίγραφο

Η Καθημερινή 28/10/1940

Σαν υστερόγραφο στη χθεσινή μου ανάρτηση και αφού διάβασα αρκετά σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με το θέμα, πιστεύω ότι είναι σκόπιμο να καταρρίψω ένα μύθο που δημιουργήθηκε για να… καταρρίψει έναν άλλο μύθο. Όλοι οι λαοί έχουν και διατηρούν ιστορικούς μύθους, ακόμα και σχετικά νέα έθνη όπως οι ΗΠΑ, πόσω μάλλον η Ελλάδα της οποίας η ιστορία μετρά χιλιετηρίδες και όχι αιώνες. Αυτό δεν είναι κάτι μεμπτό ή περίεργο.

Το μεμπτό είναι να καταφεύγουμε στη διάψευση των πάντων χωρίς να μπαίνουμε στον κόπο να κάνουμε την προσωπική μας έρευνα ή να βασιστούμε σε κάποια αξιόπιστη πηγή.

Εν προκειμένω, έχουμε να κάνουμε με το περίφημο «ΟΧΙ» του Μεταξά. Μια γρήγορη αναδρομή στη Wikipedia μάς αποκαλύπτει ότι η απάντηση του δικτάτορα στον Ιταλό πρέσβη, Εμμανουέλε Γκράτσι, ήταν στα Γαλλικά: «Alors, c’est la guerre» (ή όπως αποδίδεται στα Ελληνικά «Αυτό σημαίνει πόλεμος»).

Πολλοί, λοιπόν, στο πνεύμα των ημερών σπεύδουν να… καταδικάσουν το «όχι» απ’ όπου κι αν προέρχεται.

Ωστόσο, η συζήτηση των δύο ανδρών δεν ολοκληρώθηκε εκεί. Το απόσπασμα από το βιβλίο του ίδιου του Γκράτσι «Η αρχή του τέλους – η επιχείρηση κατά της Ελλάδος» είναι διαφωτιστικό:

Μόλις καθίσαμε, και επειδή η ώρα ήταν λίγα λεπτά μετά τις 3, του είπα αμέσως ότι η Κυβέρνησίς μου, μου είχε αναθέσει να του εγχειρίσω προσωπικά ένα κείμενο, που δεν ήτο τίποτε άλλο, παρά το τελεσίγραφον της Ιταλίας προς την Ελλάδα, με το οποίον η Ιταλική Κυβέρνηση απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση των στρατευμάτων της στον Ελληνικό χώρο, από τις 6 π.μ. της 28/10/1940. Ο Μεταξάς άρχισε να το διαβάζει. Μέσα από τα γυαλιά του, έβλεπα τα μάτια του να βουρκώνουν. Όταν τελείωσε την ανάγνωση με κοίταξε κατά πρόσωπο, και με φωνή λυπημένη αλλά σταθερή μου είπε:
-Μεταξάς: Λοιπόν έχουμε πόλεμο.
-Γκράτσι: Όχι απαραίτητα Εξοχότατε. Η ιταλική κυβέρνηση ελπίζει ότι θα δεχθείτε την αξίωσίν της και θ’ αφήσετε τα ιταλικά στρατεύματα να διέλθουν δια να καταλάβουν τα στρατηγικά σημεία της χώρας.
-Μεταξάς: Και ποια είναι τα στρατηγικά αυτά σημεία, περί των οποίων ομιλεί η διακοίνωσις;
-Γκράτσι: Δεν είμαι εις θέσιν να σας είπω, Εξοχότατε. Η Κυβέρνησίς μου δεν με ενημέρωσε… Γνωρίζω μόνον ότι το τελεσίγραφο εκπνέει εις τας 6 το πρωί.
-Μεταξάς: Εν τοιαύτη περιπτώσει η διακοίνωσις αυτή αποτελεί κήρυξιν πολέμου της Ιταλίας εναντίον της Ελλάδος.
-Γκράτσι: Όχι, Εξοχότατε. Είναι τελεσίγραφον.
-Μεταξάς: Ισοδύναμον προς κήρυξιν πολέμου.
-Γκράτσι: Ασφαλώς όχι, διότι πιστεύω ότι θα παράσχετε τας διευκολύνσεις, τας οποίας ζητεί η κυβέρνησίς μου.
-Μεταξάς: ΟΧΙ! Ούτε λόγος δύναται να γίνη περί ελευθέρας διελεύσεως. Ακόμη όμως και αν υπετίθετο ότι θα έδιδα μια τοιαύτην διαταγήν (την οποίαν δεν είμαι διατεθειμένος να δώσω), είναι τώρα τρεις το πρωί. Πρέπει να ετοιμασθώ,να κατέβω εις τας Αθήνας, να ξυπνήσω τον Βασιλέα, να καλέσω τον Υπουργόν των Στρατιωτικών και τον αρχηγόν του Γενικού Επιτελείου, να θέσω εις κίνησιν όλες τος στρατιωτικές τηλεγραφικές υπηρεσίες, έτσι που μια τέτοια απόφασις να γίνει γνωστή στα πλέον προκεχωρημένα τμήματα των συνόρων. Όλα αυτά είναι πρακτικώς αδύνατα. Η Ιταλία, η οποία δε μας παρέχει καν τη δυνατότητα να εκλέξωμε μεταξύ πολέμου και ειρήνης, κηρύσσει ουσιαστικώς τον πόλεμον εναντίον της Ελλάδος.
(μετά από μια σύντομη παύση)
-Μεταξάς: Πολύ καλά λοιπόν, έχομεν πόλεμον.

Νομίζω πως η «επέτειος του Όχι» είναι πιο πρακτική σαν ονομασία από την «επέτειο του Αλόρ, σε λα γκερ». Ίσως για αυτό δεν μνημονεύεται η πρώτη απάντηση του Μεταξά και έμεινε στην Ιστορία το εμφατικό «όχι» που ακολούθησε.

Κάτι άλλο που διάβασα επίσης είναι ότι μόνο στην Ελλάδα γιορτάζουμε την είσοδό μας στον πόλεμο και όχι το τέλος του. Αυτό είναι όντως αξιοσημείωτο, ωστόσο έχει εξήγηση. Η ημέρα που η Ελλάδα, δια στόματος ενός δικτάτορα, είπε όχι στις απαιτήσεις ενός άλλου δικτάτορα, δεν σηματοδότησε μόνο την περήφανη στάση μιας μικρής χώρας απέναντι σε μια μεγαλύτερη και ισχυρότερη. Ήταν επίσης η αρχή της πρώτης ήττας του Άξονα στον Β’ Παγκόσμιο, με ψυχολογικές και στρατηγικές συνέπειες που είναι δύσκολο να εκτιμηθούν πλήρως. Όπως υποδηλώνει και ο τίτλος του βιβλίου του Γκράτσι, οι φιλοδοξίες και το γόητρο του Μουσολίνι (καθώς και μεγάλο μέρος του στρατού του) δέχθηκαν τεράστιο πλήγμα. Ήταν ακόμα η αφορμή για να ενωθεί, έστω και για λίγα χρόνια, μια διχασμένη Ελλάδα για έναν ιερό σκοπό.

Για να μιλήσουμε και με εντελώς πρακτικούς όρους, η ήττα των Ιταλών δεν σφραγίστηκε σε κάποια συγκεκριμένη ημερομηνία. Η «εαρινή επίθεσή» τους απέτυχε παταγωδώς και ατόνησε σιγά-σιγά μέχρι να ανανεωθεί, αφού πια οι Γερμανοί είχαν αποκόψει τον ελληνικό στρατό και δεν υπήρχε άλλη λύση από την παράδοση. Δεν υπήρχε, λοιπόν, κάποια πιο ταιριαστή ημερομηνία για εορτασμό από την 28η. Η οποία, μάλιστα, γιορτάστηκε ήδη από την επόμενη χρονιά, το 1941, αψηφώντας τις δυνάμεις κατοχής και κάθε χρονιά έκτοτε μέχρι σήμερα.

Το σύνθημα του "Όχι" είχε επικρατήσει ήδη από την Άνοιξη του '41, με την επίθεση των Γερμανών.

Το σύνθημα του «Όχι» είχε επικρατήσει ήδη από την Άνοιξη του ’41, με την επίθεση των Γερμανών.

Ίσως την καλύτερη και απλούστερη ερμηνεία για τη σημασία της επετείου, να την έδωσε ο Γιώργος Σεφέρης:
«Όταν ήρθε η 28η, δεν μπόρεσε να ιδεί ότι τότε μόνο, και όχι στις εορτές του Σταδίου, ολόκληρος ο λαός ήταν μαζί του, μαζί με την απάντηση που έδωσε στον Grazzi την αυγή. Δεν μπόρεσε να καταλάβει ότι η ημέρα εκείνη δεν επικύρωνε αλλά καταργούσε την 4η Αυγούστου»

Διάλειμμα #45

Advertisements

Το «νέο όχι» και το «γιατί»

ΚύπροςΜια ανάταση, έτσι στιγμιαία, τη νιώσαμε. Κάτι σαν τον φυλακισμένο που είχε την ευκαιρία του να δραπετεύσει, αλλά δεν το έκανε και χαίρεται βλέποντας τον συγκρατούμενό του να τρέχει προς την ελευθερία.

Το αν θα τα καταφέρει, είναι άλλο ζήτημα. Σημασία έχει ότι κάποιος τόλμησε, αντιστάθηκε. Ο Ελληνισμός απέκτησε ένα δεύτερο «όχι».

Η πραγματικότητα της πολιτικής, βέβαια, δεν είναι τόσο απλή και αθώα. Ακόμα και το «όχι» που τιμάμε κάθε χρόνο (έστω και υπό την απειλή των όπλων) δεν ήταν τόσο έκφραση αγνής αγάπης για την ελευθερία και τα ανθρώπινα ιδανικά, όσο προϊόν γεωπολιτικού σχεδιασμού και πολιτικών ισορροπιών. Τουλάχιστον για το γερμανόφιλο δικτάτορα που το είπε εκ μέρους των Ελλήνων.

Έτσι και στην περίπτωση του νέου όχι. Μπορεί να αποδίδεται στους Κύπριους βουλευτές ο ανατομικός εξοπλισμός του αρσενικού που δεν διαθέτει η δική μας πολιτική ηγεσία, αλλά η αλήθεια δεν είναι τόσο απλή.

Καταρχάς, οι Κύπριοι βουλευτές δεν είναι ελεγχόμενοι. Δεν υπάρχει στην Κύπρο Siemens, ούτε βαρύνονται με τόσα πολλά σκάνδαλα, ώστε να κινδυνεύουν να κάνουν παρέα σε οποιονδήποτε αντίστοιχο Τσοχατζόπουλο.

Κατά δεύτερον, το Eurogroup υπέπεσε σε σοβαρό σφάλμα. Θεώρησε δεδομένη την υπαναχώρηση της Κύπρου στον εκβιασμό, όπως έγινε στην περίπτωση της Ελλάδας.

Το δίλημμα της Κύπρου, όμως, ήταν ακόμα πιο ψευδεπίγραφο από το δικό μας. Αντί για «ευρώ ή καταστροφή» (δηλαδή «αργός ή ξαφνικός θάνατος»), η Κύπρος είχε να επιλέξει μεταξύ άμεσης καταστροφής και άμεσης καταστροφής.

Δε φαντάζομαι να πιστεύετε ότι αν εγκρινόταν και προχωρούσε το πρωτοφανές κούρεμα των καταθέσεων θα κρατούσε κανένας από τους ξένους μεγαλοκαταθέτες τα χρήματά του στην Κύπρο. Οπότε το επιχείρημα περί επικείμενης χρεωκοπίας και κατάρρευσης των τραπεζών είναι ανυπόστατο.

Είτε συμφωνούσε η Κυπριακή Βουλή, είτε όχι, το αποτέλεσμα είναι ότι η εμπιστοσύνη των καταθετών προς τις τράπεζες της χώρας έχει πληγεί. Άρα, η μόνη ελπίδα της Κύπρου για να μετριάσει τη ζημιά είναι να καταλήξει σε συμφωνία με τη Ρωσία, αποφεύγοντας εντελώς το κούρεμα και αποδεικνύοντας έτσι ότι είναι σε θέση να προστατέψει τα ξένα κεφάλαια.

Το σημαντικότερο στοιχείο ενεργητικού μιας τράπεζας είναι η εμπιστοσύνη. Αν αυτή χαθεί, έστω και αν οι λόγοι είναι υποκειμενικοί, τότε η τράπεζα θα αδειάσει και θα κλείσει. Αυτό είναι κάτι το οποίο γνωρίζει καλά το Eurogroup.

Ούτε το μέγεθος της βοήθειας ήταν τέτοιο ώστε να είναι απαραίτητη η εκβιαστική επιβολή αυτού του παράλογου μέτρου.

Άρα, λοιπόν, ο στόχος ήταν να ζημιωθεί η κύρια «βιομηχανία» της Κύπρου, ώστε να πάψει να είναι ανεξάρτητη και τα κοιτάσματα φυσικού αερίου να «αξιοποιηθούν» κατά την κρίση της τρόικα.

Μόνο που υπολόγιζαν, όπως φαίνεται, χωρίς τον ξενοδόχο. Η ζημιά, βέβαια, έχει ήδη γίνει και η Κύπρος αναγκαστικά θα «χαρίσει» μέρος των κοιτασμάτων της προκειμένου να σωθεί. Εύχομαι, όμως, να συμφωνήσει με τη Ρωσία και όχι με τους ευρώ-αποικιοκράτες.

Όχι επειδή οι Ρώσοι είναι άγιοι και ενδιαφέρονται μόνο για το καλό μας. Αλλά επειδή τα χαρτιά τους είναι πολύ πιο ανοιχτά από εκείνα της τρόικα, η οποία προσποιείται ότι θέλει να «διασώσει» την κυπριακή και ελληνική οικονομία.

Και επειδή αυτό το σχέδιο φτωχοποίησης και λεηλασίας πρέπει να σταματήσει.

Το καλύτερο ακόμα θα ήταν η ενδεχόμενη επιτυχία του κυπριακού ελιγμού να ξυπνήσει εμάς εδώ από το λήθαργό. Σαφώς και το είδος της κρίσης δεν είναι το ίδιο, ωστόσο οι προθέσεις των ισχυρών της ΕΕ για την Ελλάδα είναι πανομοιότυπες.

Το σχέδιο της ¨διάσωσης» δεν βγαίνει, το έχει παραδεχθεί ανοιχτά και το ΔΝΤ, αλλά παρόλα αυτά συνεχίζει χωρίς συμβιβασμούς. Τα κοιτάσματα, στα οποία όποιος τολμούσε να αναφερθεί πριν από λίγα μόλις  χρόνια βαφτιζόταν γραφικός και συνομωσιολόγος, έχουν επιβεβαιωθεί. Ποιος είναι, λοιπόν, ο απώτερος στόχος της «βοήθειας»;

Μουσικό Διάλειμμα #31